logo

Reactie van G.J.H. Jørgensen


Bij een eerste, oppervlakkige, lezing, kwam dit manifest warm op me over. De grote thema's die hierin worden aangesneden verwoorden een aantal zorgen die ik ook heb. In eerste instantie was ik het er dan ook roerend mee eens. "Eindelijk," dacht ik, "wordt de waarheid eens gezegd."

In eerste instantie, want bij het herlezen van dit stuk kwamen mijn nekharen langzamerhand rechtop te staan, waardoor mijn aanvankelijke sympathie toch danig is bekoeld.

Samengevat luidt dit manifest: "Alle rottigheid in onze huidige samenleving is de schuld van het (groot)kapitaal - money is the root of all evil - de gemiddelde burger heeft duidelijk hogere waarden en normen."
Deze gezichtsvernauwing is kenmerkend voor socialistisch denken. En ja hoor, de lijst met 11 ondertekenaars laat in dezen geen twijfel bestaan over de achtergrond.

Nu heb ik op zich niets tegen idealistisch-socialistisch denken. Ik heb oprecht respect voor hen die vanuit deze levensvisie opkomen voor de belangen van de zwakkeren in onze samenleving. Maar als pleitbezorgers van deze maatschappijvisie het thema "normen en waarden" in de mond nemen, dan hoor en zie ik in gedachten de vos de passie preken. En of ik daar nu zo'n behoefte aan heb... Heeft de lezer dezes George Orwell gelezen (Animal Farm, 1984)? Of Aldous Huxley (Brave New World)?

Macht corrumpeert, dat is het centrale thema in "Animal Farm", en daarin ben ik het voor 100% met George Orwell eens. Het is in mijn ogen geen kwestie van kapitalisme versus socialisme, geen kwestie van het ene of het andere economische of politieke systeem. Het is een kwestie van mentaliteit. Er bestaan sociaal voelende miljonairs en asociale miljonairs, evengoed als sociaal denkende minimum-inkomers zowel als asociale. Er zijn net zo goed linkse politici de fout ingegaan als rechtse. Zowel afkomstig uit de "hogere lagen" van de bevolking, als uit het "gewone volk". Ik ben juist erg beducht voor de diverse uiteinden van het politieke spectrum!

Want, in de eerste plaats, over welke normen en waarden hebben we het? En over wiens normen en waarden? Wat is "beschaafd" en wat niet? Is daar een universeel en absoluut antwoord op mogelijk, d.w.z. een antwoord dat ook in de tijd zijn geldigheid behoudt?
Ik waag het zeer te betwijfelen. Kijk naar de geschiedenis.Wat beschaafd was in het antieke Rome, was onbeschaafd in de Middeleeuwen. Wat beschaafd was in de Middeleeuwen, was onbeschaafd..... - ga zo maar door. Wat beschaafd is onder Indianen in het Amazonegebied, of onder de Inuit in Groenland, hoeft bepaald niet beschaafd te zijn in Nederland. En wat sommige respectabele Nederlanders beschaafd vinden (abortus provocatus, euthanasie) kan in de ogen van evenzo respectabele medelanders wel eens erg onbeschaafd zijn. Er bestaat dus niet zoiets als een universele en absolute beschaving.

In de tweede plaats staat een democratisch gekozen overheid, hoe socialistisch ook, evenmin garant voor verheven waarden en normen. Ook dat leert ons de geschiedenis. Was daar bijvoorbeeld niet ooit eens een "National-Sozialistische Deutsche Arbeiter Partei" die de meerderheid van stemmen verkreeg? Of de "Sozialistische Einheitspartei Deutschlands"? Wat een "beschaafde" overheden waren het gevolg!

Ik ben ervan overtuigd dat, als je de wereld wilt verbeteren, je moet beginnen bij jezelf. Dat is punt ‚‚n. Laat een ander door je houding en daden merken hoe je bent. Goed voorbeeld doet goed volgen. Mooie woorden horen we genoeg... Vervolgens moet je niet een ander in jouw straatje dwingen, maar wel duidelijk maken dat zijn vrijheid van denken en handelen ophoudt waar die van een ander begint. Dat heeft weinig of niets te maken met politieke inzichten, maar alles met voornoemde persoonlijke mentaliteit, integriteit en beschaving.
Daarin mankeert, dat ben ik met het manifest eens, in onze tijd van alles. Betonrot is wel een erg fraai eufemisme voor de ontstane verloedering. Naar mijn mening staan de fundamenten van onze samenleving op instorten. Zeker.

Als dit het centrale thema was geweest van het onderhavige manifest, dan zou ik er glad voor zijn geweest. Maar nu ik te duidelijk proef dat een linkse partij (SP?) probeert oude wijn (het boze kapitalisme => het is de schuld van het kapitaal) in nieuwe zakken (privatisering, nouveau riche) te gieten met het behoud van onze beschaving als argument, nu bekruipt mij het bekende onbestemde en nare gevoel dat je krijgt als je eerdergenoemde literatuur leest. Gezichtsvernauwing, omdat de schuld dus bij die ander - met kapitaal - ligt. In feite een politieke vertaling van jaloersheid en wantrouwen. Is dat dan beschaafd?

Voor alle duidelijkheid, uw scribent is "gewoon" leraar aan een school voor voortgezet onderwijs, en dat reeds 32 jaar. Ik behoor noch tot de groepering die men wel de geitewollensokkendragers noemt, noch tot degenen die graag tot de plaatselijke notabelen (willen) behoren. Een "gewoon mens", zogezegd.
Ik heb regeringen zien komen en gaan, politieke bewegingen zien opkomen en (bijna) verdwijnen, en zelden heb ik het gevoel gehad dat een politicus ook werkelijk meende wat hij zei. Uitzonderingen? Schutte (GPV) en Bakker (CPN), om er twee te noemen (al was ik het vaak hartgrondig en fundamenteel met hen oneens).

Met de leefsituatie van Jan Modaal in de voormalige Oostbloklanden in gedachte word ik niet vrolijk van een almachtige overheid. Met die in de huidige Verenigde Staten van Amerika voor ogen word ik niet vrolijk van een ver doorgevoerd kapitalistisch systeem.
Het is voor mij de klassieke vraag: "Wat doet meer zeer, door de hond of door de kat gebeten te worden?"

Dit neerschrijvend, komt bij mij een laatste gedachte bovendrijven die ik ooit eens ergens heb gelezen of gehoord: Hoe meer ik de mensen ken, des te meer ga ik van beesten houden....."

G.J.H. Jørgensen
Hardenberg, 5 september 2001

 

Lees meer (eerdere) reacties | Veel voorkomende vragen | Reageer ook op het manifest!